Mjög óformlegur lystauki sem samanstendur af ólífum, fetaosti og pistasíuhnetum

Lystauki er í raun frábær þýðing á franska heitinu Hors d´ouvres (sem á við um smárétti eða nasl) eða apéritif (sem á við um drykki), því að í þessu orði felst í rauninni tilgangur þess að bera fram lystauka: nefnilega að auka lystina eða æsa upp í manni matarlyst. Þessir smáréttir eru bornir fram á undan máltíðinni á meðan beðið er eftir forréttinum og gjarnan drukkið með lystaukandi styrkt vín, hvítvín eða kampavín.

Lystauki getur verið nánast hvað sem er svo framalega sem það er framreitt í litlum skömtum, borið lystilega fram og freisti sem flestra. Lystaukum er ætlað að örva en ekki seðja og þeir setja í raun tóninn fyrir það borðhald sem framundan er hvort sem það er formlegt og fínt eða afslappað og heimilislegt. Þegar framundan er borðhald með einum eða fleiri réttum finnst mér það sjálfsagt að lystaukinn sé kaldur en það er bara smekksatriði. Ég er hinsvegar hrifin af heitum smáréttum og pinnamat í kokteilboðum og öðrum álíka gleðskap. Saðsamari smáréttir og samsetningar (eins og t.d. hið ítalska antipasto eða asískir koddar) geta einnig fyllilega komið í stað hefðbundinnar máltíðar og henta við mörg tækifæri.

Mér leiðast stífar reglur og hefðir og er fylgjandi því að fólki borði hreinlega það sem því finnst gott og geri tilraunir með samsetningar en hafið það samt alltaf hugfast að bera ekki fram lystauka sem er í engu samræmi við það sem koma skal því að eins og áður sagði setja þeir tóninn fyrir borðhaldið allt. Ef matseðillinn samanstendur af saðsömum og krydduðum réttum er gott að hafa lystaukann í léttari kantinum og öfugt. Einnig þætti mér undarlegt að fá til að mynda Risottokúlur ítalskar á undan asíksri súpu o.s.fr. Takið tillit til matseðilsins og heildarinnar en festið ykkur ekki um of í smátriðin.

Fjöldi smárétta og magn þeirra fer líka eftir matseðlinum en oftast vel ég  svona 3-5 rétti og og 2-3 bita (ef það á við) handa hverjum gesti. Til þess að vera viss um góðann árangur vel ég 2-3 gerðir sem ég nota oft, held uppá eða veit að klikka ekki og prufa svo eitthvað nýtt með.

 Dæmi um algenga lystauka:

Marineraðar ólífur

Marineraður fetaostur

Hnetur og hnetublöndur að ýmsu tagi, ristaðar, kryddaðar eða ferskar

Niðurskorið grænmeti með ídýfum, rjómaosti eða kryddsmjöri

Pinnamatur af öllum stærðum og gerðum

Á myndinni hér að ofan gefur að líta nokkra lystauka sem ég setti saman fyrir matarboð ekki alls fyrir löngu. Einfalt og fljótlegt, og ekkert af þessu þurfti nokkra eldun eða undirbúningstíma og hentar vel fyrir óformleg matarboð meðal vina. Á trébakka lagði ég nokkur sólberjarunna- laufblöð, servíettur og tannstöngla. Í skálar þar ofan á setti ég pistasíuhnetur (ekki gleyma að setja líka tóma skál með fyrir skeljarnar), marineraðar ólífur í hvítlauk og  marineraðar ólífur með fetaosti.